Short Film Hub Talk: «Η διάρκεια ζωής της ελληνικής μικρού μήκους ταινίας –Αναζητώντας κοινό μετά τα φεστιβάλ»
Την Πέμπτη 11/9, το Short Film Hub (SFH), με νέα επικεφαλής την Αντιγόνη Παπαντώνη, φιλοξένησε μία πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για ένα ακανθώδες θέμα: την διανομή της μικρού μήκους ταινίας στην Ελλάδα.
Εκπρόσωποι από διαφορετικά κανάλια διανομής, κινηματογραφικές αίθουσες, streaming πλατφόρμες, μουσεία και ανεξάρτητες επιμελητικές ομάδες διερεύνησαν πιθανές συνέργειες για τη βιωσιμότητα των ταινιών μικρού μήκους στην Ελλάδα. Στην συζήτηση, που διοργανώθηκε στον θερινό κινηματογράφο «Αλέξανδρος», συμμετείχαν οι Κατερίνα Γρέγου (ΕΜΣΤ), Μαρία Λυσικάτου (Τριανόν), Τάσος Παπαγιάννης (Cinobo) και Σμαρώ Παπαευαγγέλου (Νιόνια Φιλμς). Ρόλο συντονίστριας είχε η Γιάννα Σαρρή (Διευθύντρια Προώθησης Hellas Film, ΕΚΚΟΜΕΔ).
Αν και όλοι οι ομιλητές συμφώνησαν πως ο φυσικός χώρος της ταινίας μικρού μήκους (πρέπει να) είναι η αίθουσα, κοινός τόπος πλέον είναι πως οι πλατφόρμες είναι ένας νέος χώρος προβολής των μικρού μήκους ταινιών που πρέπει να αξιοποιηθεί. Η αλυσίδα διανομής της μικρού μήκους πάει χοντρικά ως εξής: φεστιβάλ, κινημαατογραφική διανομή, τηλεόραση και πλατφόρμα.
Ο Τάσος Παπαγιάννης εξήγησε πως το Cinobo που έχει κάνει σημαντικό άνοιγμα στη μικρού μήκους, δραστηριοποιείται ταυτόχρονα και στην κινηματογραφικη διανομή, την διαχείριση αιθουσών και το curation, με στόχο να κάνει προσβάσιμο σε όλους το σινεμά που βλέπουμε στα φεστιβάλ.
Η Σμαρώ Παπαευαγγέλου είπε πως ως μοντέζ και σκηνοθέτρια και η ίδια, γνωρίζει από πρώτο χέρι τον ιδρώτα και τον πόνο που απαιτεί η δημιουργία μίας μικρού μήκους ταινίας και το πόσο κρίμα ειναι να χάνεται μετά. Η Νιόνια, εξήγησε, είναι μια κολεκτίβα που ασχολείται με το queer και το φεμινιστικό σινεμά και φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα αρχείο βαλκανικού σινεμά.
Παίρνοντας τον λόγο, η Κατερίνα Γρέγου, καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης τα τελευταία 4 χρόνια, υπογράμμισε το ενδιαφέρον του μουσείου για την κινούμενη εικόνα. «Στις εκθέσεις και τις δράσεις μας γενικότερα, έχουμε πάντα αρκετό βίντεο και κινούμενη εικόνα, ενώ έχουμε ξεκινήσει και τον δικό μας θερινό στην ταράτσα του Μουσείου, με θέα την Ακρόπολη».
Η Μαρία Λυσικάτου, που, αν και έρχεται χρόνια στο Φεστιβάλ Δράμας, συμμετέχει για πρώτη φορά σε κριτική επιτροπή και πάνελ του DISFF, μίλησε από την σκοπιά του αιθουσάρχη. «Πρόθεσή μου είναι να ενταχθεί η μ.μ. στην μεγάλη οθόνη, δηλαδή να προβάλλεται πάντα μια μικρού μήκους πριν την μεγάλη ταινία. Θεωρώ πως υπάρχει πλέον ένα ευρύ κοινό που αγαπά την μ.μ.».
Η Γιάννα Σαρρή πληροφόρησε το κοινό πως το ΕΚΚΟΜΕΔ, μέσω της Hellas Film, τρέχει ένα πρόγραμμα ενίσχυσης της διανομής και πέρυσι έβγαλε πρόσκληση για slots με μικρού μήκους. «Ωστόσο δεν υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον, ίσως γιατί ακόμα δεν είναι πολύ γνωστό αυτό το πρόγραμμα».
«Το κοινό εκπαιδεύεται», υποστήριξε η Μ.Λυσικάτου, προσθέτοντας πως «δεν αρκεί να παίξεις μικρού μήκους μία φορά το χρόνο, ή να γίνει μία τέτοια κίνηση μόνο από μία μεμονωμένη αίθουσα. Πρέπει 5-6 κινηματογράφοι να στηρίξουν ένα τέτοιο πρόγραμμα, εντάσσοντάς το στον προγραμματισμό τους ως ένα σταθερό ραντεβού, λχ μια συγκεκριμένη ημέρα την εβδομάδα. Αλλά χρειάζεται μία στήριξη για να γίνεται αυτό όλο το χρόνο».
Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι περιορισμοί: «Οι ταινίες που θα προβληθούν πριν από τις μεγάλου μήκους, δεν πρέπει να υπερβαίνουν τα 15 λεπτά, αλλιώς ο κόσμος κουράζεται και δυσανασχετεί, ειδικά αν η μεγάλη ταινία διαρκεί πάνω από δύο ώρες».
Δυστυχώς το σινεμά περνάει κρίση. Πολλές αίθουσες (βλέπε Ιντεάλ, Όσκαρ, Ααβόρα) έχουν κλείσει. «Εμείς, ωστόσο, επενδύσαμε σε αίθουσες που επαναλειτούργησαν και προσφέρουμε δωρεάν εισιτήρια στους συνδρομητές μας για ταινίες που προβάλλονται σε διανομή», εξηγεί ο Τ.Παπαγιάννης. «Βλέπουμε πως οι ρετροσπεκτίβες και ειδικές προβολές γεμίζουν τις αίθουσες. Είναι αλήθεια πως πρέπει να εκπαιδεύσουμε το κοινό».
Σύμφωνα με την Κ.Γρέγου, «χρειάζονται συνέργειες, συνεργασίες και πολλαπλές ενέργειες. Έχουμε πολύ καλούς δημιουργούς. Όμως στη διανομή δεν υπάρχει η κατάλληλη επκοινωνία και το απαιτούμενο networking. Για παράδειγμα στο εξωτερικό μου κάνει εντύπωση το πόσο λίγες ελληνικές ταινίες παίζονται σε φεστιβάλ. Στο Αμβούργο συμμετείχε μόνο μια ελληνική ταινία, ενώ υποβλήθηκαν 6.000!». Και κατέληξε: «Θα ήταν πάρα πολύ χρήσιμο να υπάρχει ένας κόμβος που να πληροφορεί τους κινηματογραφιστές για τα φεστιβάλ αυτά, και ποιά είναι ανοιχτά για υποβολή ταινίας».
Όπως χρήσιμο θα ήταν «να δημιουργηθεί ένα αρχείο ταινιών μικρού μήκους και καλλιτεχνών».
Στο ΕΜΣΤ ήδη δημιούργησαν ένα εναλλακτικό δίκτυο: «Με τη βοήθεια του Ταμείου Ανάκαμψης, στήσαμε ένα πρόγραμμα επισκέψεων διεθνών επιμελητών οι οποίοι έρχονται στην Αθηνα και συναντούν δημιουργούς. Έχουμε δημιουργήσει database με 200 καλλιτέχνες, με στόχο να τους προωθήσουμε σε φεστιβάλ ή σε μπιενάλε. Για παράδειγμα έρχεται κάποιος από τη Μπερλινάλε και του στέλνουμε πορτφόλιο. Είναι κάτι που ξεκίνησε πολύ πρόσφατα. Δουλεύουμε με ντοκιμαντέρ, μικρού μήκους, ταινίες εικαστικών καλλιτεχνών, βιντεοεγκαταστάσεις, είτε για οθόνη, είτε για περιβάλλον, είτε για black box”.
Για τη Σμ.Παπαευαγγέλου το πρόβλημα δεν είναι το αν ενδιαφέρεται το κοινό. «Υπάρχει τρομερό ενδιαφέρον για τη μικρού μήκους ταινία. Οι pop-up προβολές έχουν μεγάλη ζήτηση. Υπάρχουν άλλες δυσκολίες. Όσες φορές επιμεληθήκαμε κάποιο πρόγραμμα με παλιότερες ταινίες, ματώσαμε για να τις βρούμε. Οι εταιρείες διανομής και παραγωγής σε μεγάλο βαθμό δεν ανταποκρίθηκαν. Επρεπε να βρούμε μόνες μας τον σκηνοθέτη. Η πρόσβαση στην ταινία είναι δύσκολη».
«Σαν στρατηγική, στo Cinobo, δεν αντιμετωπίζουμε τη μ.μ. διαφορετικά από την μεγάλου μήκους», διευκρινίζει ο Τ. Παπαγιάννης. «Θα κάνουμε διαφήμιση και στην οσκαρική ταινία και στην low budget ταινία με την μία κάμερα και τους δύο ηθοποιούς. Είναι σημαντικό το κομμάτι της ανακάλυψης. Εχουμε κάνει spotlight στον Κεκάτο, το Νεοφώτιστο, την Κοτζαμάνη, τους Βαρτζιώτη και Τσακαλέα. Συνεργαζόμαστε με την ΕΑΚ και το ΑΠΘ. Και σκοπεύουμε να εντάξουμε κι άλλες μ.μ. στον προγραμματισμό μας. Στόχος είναι να ανοιξουμε το είδος και στον μέσο θεατή. Αξίζει να αναφέρουμε οτι το 2023 και το 2024, στο Cinobo, από τις 15 most viewed ταινίες οι 2 ήταν μικρού μήκους».
Οι γρήγοροι ρυθμοί εναλλαγής εικόνων στα σόσιαλ μίντια και η τάση των νέων παιδιών να βλέπουν σύντομα βίντεο, χάνοντας γρήγορα το ενδιαφέρον και την προσοχή τους, ήταν κάτι που συζητήθηκε στην κουβέντα, στο βαθμό που θα μπορούσε να ευνοεί την μικρού μήκους, με άπαντες τους συμμετέχοντες να υπογραμμίζουν ωστόσο πως ο φυσικός χώρος του σινεμά είναι η αίθουσα.Και πως ο κόσμος πρέπει να εξοικειωθεί να βλέπει τις ταινίες σε μεγάλη οθόνη.
«Είναι τεράστιος ο καταιγισμός πληροφορίας», υπογράμμισε η Μ.Λυσικάτου «αλλά στον κινηματογράφο αναγκάζεσαι να δείξεις την δέουσα προσοχή».
Πράγματι, η physical προβολή δημιουργεί μία εντελώς διαφορετική αίσθηση. Η Σμ. Παπαευαγγέλου πιστεύει πολύ στην δημιουργία σλοτ με διαφορετικές μικρές ταινίες: «Αυτό δημιουργεί έναν χάρτη με διαφορετικές ματιές, που για να το κάνεις με μεγάλες ταινίες θα ήθελες 15 ώρες! Τέτοιου είδους συνάψεις είναι πολυ ενδιαφέρουσες -και στο σινεμά δεν έχεις την επιλογή να σταματήσεις την προβολή».
Στο «Τριανόν» διεξάγεται πλέον το φεστιβάλ «Ιστορίες που δεν έχουν ειπωθεί» με ταινίες που δεν βρήκαν διανομή, ενώ γίνονται πολλές προβολές σε σχολεία. Αν και πολλά σχολεία σε εκδρομές κλπ παίζουν τα κλασικά, δηλαδή Ντίσνεϊ, «υπάρχουν εκπαιδευτικοί με μεράκι που ζητούν μικρού μήκους ταινίες».
Το κεφάλαιο βέβαια εκπαίδευση και κινηματογράφος είναι μία πονεμένη ιστορία –ποιός δεν θυμάται τις περιπέτειες της εκπαιδευτικού που έπαιξε στο σχολείο την μικρού μήκους ταινία «Αγόρια στο ντους»;
«Είναι έτοιμο το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα για τέτοιες ταινίες;», αναρωτήθηκε ο Τ.Παπαγιάννης. Και πόσο εύκολο είναι να πάνε οι ταινίες στα ελληνικά σχολεία, γενικότερα;
Σημαντικό βήμα στην μικρού μήκους ταινία, δίνει όμως και το ERTFLIX της ΕΡΤ, όπως εξήγησε στο κοινό ο υπεύθυνος του Μικροφίλμ Ηλίας Δημητρίου, ο οποίος πήρε το λόγο. «Η ΕΡΤ δεν περιορίζεται στην παραγωγή ταινιών μικρού μήκους μέσω του Μικροφίλμ. Στο ΕRTFLIX οι θεατές θα βρουν την ενότητα “Mικρές ιστορίες” που δείχνουν πολλές ταινίες κι όχι μόνο παραγωγής ΕΡΤ. Από τον Γενάρη έως σήμερα οι ταινίες αυτές είχαν 450.000 views. Yπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον από το κοινό».
Κλείνοντας, υπογραμμίστηκε η σημασία του εναλλακτικού δικτύου διανομής των λεσχών όλης της Ελλάδας στην προβολή των μικρού μήκους ταινιών (που συχνά γίνεται παρουσία των δημιουργών και ακολουθεί επικοδομητική συζήτηση με τους θεατές), ενώ τονίστηκε για άλλη μία φορά η σημασία της εναλλακτικής διανομής της μικρού μήκους ταινίας σε μουσεία, μπιενάλε, κέντρα τέχνης και μη κερδοσκοπικούς χώρους.
