ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗ ΦΡΙΝΤΑ ΛΙΑΠΠΑ
Πρεμιέρα για τις αποκατεστημένες και ψηφιοποιημένες ταινίες της “Μετά 40 μέρες” (1972) και “Απεταξάμην” (1980)
Τιμητικό αφιέρωμα στη σημαντική δημιουργό του ελληνικού κινηματογράφου Φρίντα Λιάππα (1948-1994), που φέτος συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τον θάνατό της, παρουσίασε χθες Σάββατο 7/9 το 47ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.
Οι ταινίες ήταν προγραμματισμένες να προβληθούν την Παρασκευή στον κήπο του πολιτιστικού χώρου Κύκλωψ, αλλά η κακοκαιρία μετέφερε την προβολή την επόμενη μέρα στο Δημοτικό Ωδείο Δράμας.
Στο πλαίσιο του αφιερώματος παίχτηκαν οι ψηφιακά αποκατεστημένες μικρού μήκους ταινίες της Μετά 40 μέρες (1972), Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις (1977) και Απεταξάμην (1980), τις οποίες προλόγισε ο σκηνοθέτης, συνεργάτης και σύντροφος της Φρίντας Λιάππα, Κυριάκος Αγγελάκος.
Ο Κυριάκος Αγγελάκος μίλησε στο κοινό συνδέοντας βιογραφικά στοιχεία της δημιουργού με στοιχεία των εν λόγω ταινιών της και της εποχής τους, ενώ έδωσε πληροφορίες για την αποκατάστασή τους από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος.
Το ραντεβού των μικρού μήκους ταινιών της Φρίντας Λιάππα με το κοινό της Δράμας ήταν ήδη προγραμματισμένο από πέρυσι, σε σχετική εκδήλωση παρουσία του Κ.Αγγελάκου και της Μαρίας Κομνηνού, προέδρου της Ταινιοθήκης της Ελλάδος. Έτσι φέτος είχαμε την χαρά να δούμε στη Δράμα τις τρεις μικρού μήκους ταινίες της, μάλιστα, οι δύο εξ αυτών, οι ταινίες Μετά 40 μέρες (1972) και Απεταξάμην (1980), ψηφιοποιημένες και αποκατεστημένες έκαναν πρεμιέρα στο πλαίσιο του 47ου DISFF.
«Πέρυσι είχαμε ανακοινώσει ότι εκτός από την ταινία Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις», που ήταν τότε υπό αποκατάσταση, άλλες δύο ταινίες μικρού μήκους της Φρίντας θα αποκατασταθούν και θα κάνουν την πρώτη τους προβολή εδώ στη Δράμα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους. Και πράγματι αυτό έχει συμβεί, με την υποστήριξη του Φεστιβάλ Δράμας, της Ταινιοθήκης της Ελλάδος και της Εταιρείας Κοινωνικού Έργου και Πολιτισμού».
Η πρώτη ταινία με την οποία η Φρίντα Λιάππα πρωτοεμφανίζεται στο ελληνικό σινεμά ήταν η ταινία Μετά 40 μέρες το 1972. Η ιστορία της ταινίας περιστρέφεται γύρω από έναν φαντάρο ο οποίος περιπλανιέται στους δρόμους της Αθήνας με την πρώτη άδεια της θητείας του.
«Είμαστε στη Χούντα, η Φρίντα έχει ήδη συλληφθεί και έχει φυλακισθεί. Αφού απελευθερώθηκε, ζει στην Αθήνα, έχουν κατασχέσει το διαβατήριο της και η πρώτη της επαφή με το σινεμά είναι ως σκριπτ στην ταινία του Παντελή Βούλγαρη Το προξενιό της Άννας. Το 1972 αποφασίζει να κάνει αυτήν την ταινία σε παραγωγή του περιοδικού «Σύγχρονος Κινηματογράφος», με διευθυντή τότε τον Βασίλη Ραφαηλίδη. Αυτό που με συγκινεί πάντοτε σε αυτό το φιλμ είναι η αίσθηση μιας κρυφής κάμερας, η αίσθηση μιας κάμερας διωκόμενης, η αίσθηση μιας κάμερας σε παρανομία, όταν τραβάει τα μεικτά κλιμάκια των ΕΣΑτζήδων.
Πρόσφατα έστειλα κάποιες φωτογραφίες από την ταινία στον Βαγγέλη Καραμανωλάκη, τον Καθηγητή Ιστορίας στο ΕΚΠΑ, για μια έκθεση στη Νομική Σχολή με αφορμή τα 50 χρόνια από την κατάληψη της Νομικής.
Μία από αυτές είναι η φωτογραφία του πλάνου όπου ο φαντάρος περπατάει μπροστά σε γιγαντοαφίσες με γυναικεία πόδια που διαφήμιζαν καλσόν. Η προοπτική είναι τέτοια που μας αποκάλυψε ότι το σημείο αυτό ήταν στη λεωφόρο Αλεξάνδρας λίγο μετά τα προσφυγικά, άρα τα πλάνα αυτά είχαν γυριστεί εκεί που ήταν οι Φυλακές Αβέρωφ και είχαν μόλις γκρεμιστεί. Η Φρίντα γυρνάει αυτήν την ταινία έξω από τις γκρεμισμένες φυλακές Αβέρωφ, όπου δύο χρόνια πριν ήταν μέσα, φυλακισμένη, και κοίταζε προς τα έξω».
Η Φρίντα Λιάππα σπούδασε κινηματογράφο στο Λονδίνο και επέστρεψε στη χώρα μετά την Μεταπολίτευση. Το 1976 αποφασίζει να κάνει μια δεύτερη ταινία.
«Το Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις είναι μια ταινία μεσαίου μήκους η οποία τη βάζει ουσιαστικά μέσα στον χώρο του κινηματογράφου ως μια κινηματογραφίστρια με το δικό της προσωπικό στίγμα. Η ταινία αυτή είναι ένα μωσαϊκό της εποχής εκείνης, της ‘εποχής της ασυνεννοησίας’ όπως την χαρακτηρίζει ένας φίλος μου ζωγράφος, και η Φρίντα χρησιμοποιεί όλες τις ψηφίδες του. Το λαϊκό τραγούδι, το αστυνομικό μυθιστόρημα, το θέατρο, ιστορίες από τη φυλακή και την εξορία, την Αριστερά. Η ίδια θεωρούσε ότι με αυτήν την ταινία κάπως έλυσε και τη σχέση της με την οργανωμένη Αριστερά στην Ελλάδα, επαναλαμβάνοντας όμως τη φράση του Καμί “ανήκω στην Αριστερά παρά τη θέλησή μου και τη δική της”».
Από το 1976 η Φρίντα Λιάππα δουλεύει στην εκπομπή «Παρασκήνιο» της Κρατικής Τηλέορασης, κάνοντας πολλά ντοκιμαντέρ, και παράλληλα γράφει στα περιοδικά «Σύγχρονος Κινηματογράφος» και στο «Αντί». «Σκοπός μας με την Εταιρεία Κοινωνικού Έργου και Πολιτισμού είναι άμεσα να εκδώσουμε τα πολύ ενδιαφέροντα κινηματογραφικά της κείμενα».
Το 1980 έχει καταθέσει στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου το σενάριο για την πρώτη μεγάλου μήκους ταινίας της (Οι δρόμοι της αγάπης είναι νυχτερινοί). «Περιμένοντας τη χρηματοδότηση, αποφασίζει να κάνει το Απεταξάμην, ως μια άσκηση ύφους. Θέλει να δουλέψει με τον Νίκο Σμαραγδή πάνω στο φορμάτ 35mm, θέλει να αισθάνεται πιο ώριμη όταν θα κάνει την πρώτη μεγάλου μήκους ταινίας της. Και φτιάχνει μια ταινία με τις δικές της εμμονές. Είναι μια ταινία πάνω στην ιστορία και την υστερία, είναι μια ταινία πάνω στην κινηματογραφοφιλία, τον Χίτσκοκ, τον Ροντόλφο Βαλεντίνο, είναι μια ταινία με αρκετά βιογραφικά στοιχεία. Αφορά ένα κορίτσι που έχει έρθει από την επαρχία, ζει με τους θείους της και προετοιμάζεται να δώσει εξετάσεις για το πανεπιστήμιο, διαβάζοντας ιστορία. Η Φρίντα είχε μια εμμονή με την ιστορία. Άλλωστε είχε μεταφράσει το έργο «Τι είναι Ιστορία;» του Ε. Χ. Καρ (εκδόσεις 70-Πλανήτης, 1974). Η ταινία παίχτηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, βραβεύτηκε, και σήμερα είναι η πρώτη φορά που τη βλέπουμε σε αποκατεστημένη μορφή».
Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΤΗΣ ΦΡΙΝΤΑΣ ΛΙΑΠΠΑ
Η αποκατάσταση των τριών ταινιών μικρού μήκους της Φρίντας Λιάππα πραγματοποιήθηκε από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος σε συνεργασία με τον Κυριάκο Αγγελάκο και το Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, με την υποστήριξη της Εταιρείας Κοινωνικού Έργου και Πολιτισμού (ΕΚΕΠ).
Οι ταινίες Μετά 40 μέρες (1972) και Απεταξάμην (1980) παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά σε ψηφιακά αποκατεστημένη κόπια στο πλαίσιο του 47ου DISFF. Η ψηφιακά αποκατεστημένη κόπια της ταινίας Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις (1977) παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος τον Δεκέμβριο του 2023, σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Δράμας, την Ταινιοθήκη της Ελλάδος και τον Κυριάκο Αγγελάκο στο πλαίσιο του προγράμματος «A Season of Classic Films» της ACE – Association des Cinémathèques Européennes και του προγράμματος Creative Europe.
*Την ταινία Μετά 40 μέρες παρακολουθήσαμε σε ψηφιακή αποκατάσταση 2Κ. Η αποκατάσταση έγινε από κόπια προβολής 16mm με μαγνητικό ήχο που διατέθηκε για την αποκατάσταση από τον Κυριάκο Αγγελάκο.
*Το Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις (1977) σε ψηφιακή αποκατάσταση 4Κ. Η αποκατάσταση έγινε από τα πρώτης γενιάς αρνητικά εικόνας και ήχου 16mm και την τελική μίξη σε μαγνητικό υλικό, που διατέθηκαν για την αποκατάσταση από τον Κυριάκο Αγγελάκο.
*Την ταινία Απεταξάμην σε ψηφιακή αποκατάσταση 4Κ. Η αποκατάσταση έγινε από τα πρώτης γενιάς αρνητικά εικόνας και ήχου 35mm, που διατέθηκαν για την αποκατάσταση από τον Κυριάκο Αγγελάκο.
Κόπιες και αρνητικά των ταινιών συντηρούνται στα αρχεία της Ταινιοθήκης της Ελλάδος.
Να σημειωθεί πως η ξεχωριστή φετινή οπτική ταυτότητα του 47ου DISFF αντλεί έμπνευση από τα κινηματογραφικά καρέ της Φρίντας Λιάππα, χρησιμοποιώντας σκηνές από την ταινία της «Μια ζωή σε θυμάμαι να φεύγεις» – όπως αντίστοιχα και από την ταινία «Μια θέση στον ήλιο» του Κωνσταντίνου Γιάνναρη, για τον οποίο επίσης παρουσιάζεται φέτος ένα αφιέρωμα στο έργο του.
